ความหมายของ "ทาน" ที่เราทราบโดยทั่วไปนั้น หมายถึง การให้
(๑) ได้แก่ การเสียสละสิ่งของต่างๆ ของตน หรือให้ความรู้ทั้งทางโลกและทางธรรม เพื่อประโยชน์แก่ผู้อื่น
การให้นั้นจะให้ผลดีเต็มที่ เมื่อผู้ให้สามารถเอาชนะใจตนเอง ขจัดความตระหนี่ ออกไปจากใจได้ คือให้ด้วยความบริสุทธิ์ใจ ไม่หวังผลตอบแทนจากผู้รับ ขอเพียงให้ได้บุญกุศล และความสบายใจเท่านั้น
นอกจากนี้ยังมีความหมายของทาน ในลักษณะอื่นอีก ได้แก่
วัตถุทาน
(๒) หมายถึงวัตถุสิ่งของที่ให้เป็นทาน เช่น อาหาร เครื่องนุ่งห่ม ยารักษาโรค ยานพาหนะ ดอกไม้ ที่นั่ง ที่นอน ที่อยู่อาศัย และประทีปโคมไฟ เป็นต้น
เจตนาทาน (๑) หมายถึงความคิดความตั้งใจที่เป็นเหตุให้บริจาคทาน ทั้งก่อนให้ ขณะให้ และหลังจากให้แล้ว
วิรัติทาน (๒) หมายถึงการให้ โดยงดเว้นจากการเบียด เบียน รังแกกัน หรือหมายถึงการให้ความปลอดภัย ให้อภัย (อภัย- ทาน) ซึ่งก็คือการให้ที่เป็นผลจากการรักษาศีลนั่นเอง เช่น เมื่อเรารักษาศีลข้อที่ ๑ งดเว้นจากการฆ่าสัตว์ ย่อมได้ชื่อว่า เป็นการให้ความปลอดภัยแก่ชีวิตของสัตว์ทั้งหลาย เป็นต้น
ทาน มีความหมายหลายอย่างดังกล่าวมาแล้ว แต่ที่จะกล่าวต่อไป จะมุ่งถึงทาน (การให้) วัตถุทาน และเจตนาทาน เป็นส่วนใหญ่ ส่วนวิรัติทานนั้นจะกล่าวในเรื่องศีลในหนังสือเล่มต่อไป
อนึ่ง มีการให้บางอย่างที่เราพบเห็นโดยทั่วไป คือการให้ ที่หวังผลประโยชน์ตอบแทนแก่ตน เช่น ให้ข้าวแก่สุนัข หวังว่ามันจะเฝ้าบ้านให้เรา ให้อาหารเลี้ยงวัว หวังจะได้น้ำนมจากมัน หรือ ทำผิดกฎหมาย แล้วให้สินบนแก่เจ้าหน้าที่ เพื่อให้ตนพ้นผิด ฯลฯ การให้ในลักษณะเช่นนี้ในทางพระพุทธศาสนา ไม่จัดว่าเป็นทาน
ผู้คนมักจะใช้สำนวน "ทำบุญ ทำทาน" คู่กัน แต่น้อยคนนักที่จะเข้าใจความหมายที่แท้จริง บุญ คือสิ่งที่ทำให้คุณภาพจิตดีขึ้น มีความสบาย สงบ สะอาด สว่าง เป็นสุข ตรงกันข้ามกับบาป บาป คือสิ่งที่ทำให้คุณภาพจิตเสียไป มีความไม่สบาย เดือด ร้อน เศร้าหมอง เป็นทุกข์
ดังนั้น ทำบุญ จึงหมายถึงการทำคุณภาพของจิตให้ดีขึ้น คือการทำความดี มีการให้ เป็นต้น
วิธีการทำบุญนั้นมีถึง ๑๐ วิธี (บุญกิริยาวัตถุ ๑๐) ดังต่อไปนี้ คือ
๑. ทานมัย บุญที่สำเร็จด้วยการให้
๒. สีลมัย บุญที่สำเร็จด้วยการรักษาศีล
๓. ภาวนามัย บุญที่สำเร็จด้วยการเจริญสมาธิภาวนา
๔. อปจายนมัย บุญที่สำเร็จด้วยการประพฤติอ่อนน้อมถ่อมตน
๕. เวยยาวัจจมัย บุญที่สำเร็จด้วยการให้ความช่วยเหลือขวนขวายในกิจการงานที่ถูกที่ควร
๖. ปัตติทานมัย บุญที่สำเร็จด้วยการอุทิศส่วนบุญกุศลให้แก่ผู้อื่น
๗. ปัตตานุโมทนามัย บุญที่สำเร็จด้วยการอนุโมทนา(แสดงความยินดี) ในการทำบุญกุศล หรือการทำความดีของผู้อื่น
๘. ธัมมัสสวนมัย บุญที่สำเร็จด้วยการฟังธรรม
๙. ธัมมเทสนามัย บุญที่สำเร็จด้วยการแสดงธรรม
๑๐. ทิฏฐุชุกัมม์ บุญที่สำเร็จด้วยการทำความเห็นให้ถูกต้องดีงาม ตรงตามความเป็นจริง
หรือสามารถย่อให้ง่ายขึ้น เป็น บุญกิริยาวัตถุ ๓ (๑) คือ ทาน ศีล ภาวนา ก็ได้ โดยจัดเป็น
ทาน ประกอบด้วย ทานมัย ปัตติทานมัย และปัตตานุโมทนามัย
ศีล ประกอบด้วย สีลมัย อปจายนมัย เวยยาวัจจมัย
ภาวนา ประกอบด้วย ภาวนามัย ธัมมัสสวนมัย และธัมมเทสนามัย
ทิฏฏุชุกัมม์ จัดลงได้ทั้ง ทาน ศีล และภาวนา
ทาน หรือ การให้ เป็นหนึ่งในบุญกิริยาวัตถุ ๑๐ จึงนับว่าเป็นการทำบุญ เพราะ "บุญ" คือการทำความดี การให้จึงเป็นหนึ่งในการทำความดี แต่ส่วนมากเราใช้แทนกันจนคุ้นชิน โดยเวลา ถวายของแด่พระภิกษุสงฆ์ เรามักจะเรียกกันติดปากว่า "ทำบุญ" เพราะจิตใจของผู้ให้ มีความศรัทธา ต้องการบุญกุศล จึงให้เพื่อชำระใจให้สะอาดบริสุทธิ์ แต่เมื่อให้ของแก่คนยากจน หรือคนที่มีฐานะต่ำกว่า ด้อยกว่าตน มักจะเรียกว่า "ทำทาน" เพราะจิตใจของผู้ให้มุ่งสงเคราะห์ อนุเคราะห์แก่คนยากจน
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น